واقع شده باشد و اگر چه بى توبه باشد ابن عباس و حسن گفته‌اند كه مراد آنست كه بنده را علم باشد به آن كه آن فعل معصيت است چه اگر طريقى نداشته باشد بمعرفت آن عقوبت بر آن مترتب نيست و نخواهد شد و نزد ضحاك معنى آنست كه ايشان دانند كه حق تعالى مالك مغفرت ذنوب آنهاست از عبد اللَّه مسعود روايتست كه سبب نزول اين آيه آن بود كه جماعتى از اصحاب سيد كاينات ( ص ) به يكديگر گفتند كه همانا بنى اسرائيل نزد حقتعالى از ما گرامىتر بودند بجهة آنكه چون گناهى كردندى بر در سراى ايشان نوشته شدى كه بر خود عقوبتى كنيد چون گوش و بينى بريدن و غير آن از انواع عقوبات تا اينكفاره گناهان شما باشد ايشان به آن اقدام نمودندى و به جهت خوف اين ديگر مرتكب معصيتى نشدندى حق سبحانه اين آيه فرستاد كه شما از ايشان گرامىتريد نزد من زيرا كه از شما بتوبه و استغفار راضى شده‌ام و آن را كفارهء گناهان شما گردانيده‌ام و آن عقوبت كه بنى اسرائيل را به آن امر ميكردم از شما برداشته‌ام از عطا روايت است كه آيه در حق تيهان تمار نازل شد كه زنى صاحب جمال بخرما خريدن بدكان وى آمد تيهان را به دو كشش خواطر شده گفت اى زن در خانه خرماى بهتر از اين دارم اگر خواهى به خانه من آى تا آن را به تو دهم زن با او به خانه رفت تيهان بعد از آنكه او را خرما داده بود وى را در كنار كشيد و بوسهء چند بر روى او داد زن به زبان نصيحت گفت اى مرد از خدا بترس و دامن پاك مرا بلوث حرام آلوده مگردان تيهان را خوف الهى دريافت و پشيمان شده دست از او بداشت و به خدمت حضرت رسالت ( ص ) آمده گفت يا رسول اللَّه خود را در ورطهء هلاك انداختم و بعقاب و سخط الهى گرفتار ساختم پس صورت واقعه را معروض داشت و گفت يا رسول اللَّه آنچه سزاى من است با من بجا آور كه من تاب عذاب الهى ندارم حق سبحانه براى تأكيد اميدوارى تائبان اين آيه فرستاد و فرمود من از سر تائبان و مستغفران گذشتم و گناهان ايشان را ناكرده انگاشتم و بقول بعضى آيه در شأن ابو الليث فرود آمده يا بهلول نباش يا ثعلبهء انصارى كه بعد از ارتكاب فاحشه توبهء نصوح كردند و جازم شدند بر عدم عود بر آن و زبان استغفار بگشادند از حضرت رسالت ( ص ) مرويست كه ما اصر من استغفر و لو عاد فى اليوم سبعين مرة يعنى اصرار نكرده باشد هر كس كه استغفار كند و اگر چه در روزى هفتاد بار بر سر گناه رود و در خبر آمده كه خوشا حال كسى كه چون صحيفهء عمل خود را بگشايد در زير هر گناهى استغفارى نوشته بيند و از صادق ( ع ) مرويست كه هر كه در عقب نماز صبح بگويد استغفر اللَّه الذى لا إله الا هو الحى القيوم و اتوب اليه حق تعالى براى او هفتصد گناه كبيره بيامرزد بعد از آن فرمود كه خيرى نباشد در كسى كه روزى هفتصد كبيره بيشتر كند و نيز فرموده كه هر كه در شب صد بار استغفار كند چون بخسبد همهء شب گناه ازو ريزد و چون روز شود برو هيچ گناهى نمانده باشد ابو هريره از رسول ( ص ) روايت كرده كه لا كبيرة